اعجاز قرآن

اعجاز و روایات

پیشینه اعجاز
نویسنده : صالح مؤذن - ساعت ۳:۱٥ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٧/۱۱/۱٦
 

پیشینه بحث اعجاز

مسأله اعجاز قرآن از مسائل اساسی مورد بحث ونظر دانش مندان است. و از گذشته های دور بحوث و آراء ونظرات در رابطه با اعجاز مطرح بوده است.

بیش از آنکه مبحث اعجاز به صورت مبحث مستقل مورد بحث وبررسی قرار گیرد، در آثار متکلمین به عنوان یک مسأله اعتقادی که نشانه حقانیت رسالت پیامبر اکرم است، و در آثار مفسرین و تفاسیر آنان به ویژه ذیل آیات تحدی  قرآن ونیز در نوشته های اهل ادب و آثار بلاغی آنان مطرح بوده است[1].

طبق گفته ابن ندیم اولین کسی که در این زمینه بحث نموده است، ومسأله را به صورت کتاب و یا رساله ای مستقل در آورده، محمد ابن زید واسطی (م307) است، وی از بزرگان اهل کلام می باشد و کتابهایی در زمینه اعجاز قرآن به نام «الإمامه» و «اعجاز القرآن فی نظمه وتألیفه» نگاشته است[2].  

ولی پیش از آن آثاری با نام مجاز القرآن و معانی القرآن به چشن می خورد که در رابطه با اعجاز قرآن است. علی بن حمزه کسائی (م179یا189) و یحی بن زیاد فراء (م207) و ابو عبیده معمر بن مثنی (م209) کتاب هایی با نام «معانی القرآن» تالیف نموده اند[3].

در اوائل قرن سوم نظریه صرفه توسط ابراهیم بن نظام معتزلی مطرح می گردد، و شاگردش، ابو عثمان عمرو بن بحر معروف به جاحظ (م255) در نقد دیدگاه استادش کتاب (نظم القرآن) را می نگارد[4].

از دیگر آثار مهم که در این زمینه نگاشته شده است رساله (بیان اعجاز القرآن) از ابو سلیمان حمد بن محمد بن ابراهیم خطابی بستی (م388) وهمچنین (اعجاز القرآن) ابوالحسن علی بن عیسی رمانی (م386) و رساله (شافیه) عبد القاهر جرجانی (م471) است که این سه رساله با عنوان «ثلاث رسائل فی اعجاز القرآن» اخیراً به چاپ رسیده است[5].

ابوبکر باقلانی (م403) فخر رازی (م606)  وکمال الدین زملکانی (م651) هر یک کتاب مفصلی در این زمینه نوشته ومسأله را مفصلاً بحث نموده اند[6].

کتاب «الطراز فی علوم حقائق الاعجاز» اثر عماد الدین یحی بن حمزه علوی (م745) به طور مفصل در باره دیدگاه صرفه ونیز اعجاز بیانی وبلاغی قرآن بحث کرده است، ودر سه مجلد نوشته شده است. همچنین اثر جلال الدین سیوطی (م910) کتاب «معترک الاقران فی اعجاز القرآن» که در آن وجوه اعجاز را به 35 وجه رسانده وبه طور گسترده در سه مجلد بحث نموده است[7].

در قرن یازدهم ودوازدهم وسیزدهم آثار اندکی در این زمینه به چشم می خورد، ولی قرن اخیر از دوره های پر رونق و پر نشاط پژوهشهای علوم قرآنی به خصوص مبحث اعجاز قرآنی است. که مهمترین این تألیفات می توان به موارد زیر اشاره نمود:

المعجزه الخالده، اثر علامه سید هبه الدین شهرستانی.

اعجاز القرآن، اثر استاد مصطفی صادق رافعی.

النبأ العظیم، اثر استاد عبدالله الدراز.

و آثار بسیار دیگر در این قرن نگاشته شده که برای مشاهده فهرست کامل آنها می توان به اعجاز قرآن کتاب «در آمدی بر علوم قرآنی» اثر استاد ارجمند جناب آقای دکتر دیاری مراجعه نمود که بحث مبسوطی در رابطه با تاریخچه اعجاز قرآن نموده اند.



[1] - درآمدی بر تاریخ علوم قرآنی، ص246.

[2] - الفهرست ص63، به نقل از علوم قرآنی، علامه معرفت، ص343.

[3] - درآمدی بر تاریخ علوم قرآنی، ص246.

 

[4] - درآمدی بر تاریخ علوم قرآنی، ص247.

[5] - علوم قرآنی، علامه معرفت، ص443.

[6] - الاتقان فی علوم القرآن، مجلد 2، ص311.

[7] - علوم قرآنی، علامه معرفت، ص443، و درآمدی بر تاریخ علوم قرآنی، ص255.

 


 
comment نظرات ()